Dört bölümcük.
Az gittik.
Uz gittik.
Dere tepe düz gittik.
Üç tarafı denizlerle çevrili bir kara parçasının bütün sınırlarını…
Ve sakinlerini…
Dört bölüme sığdırmış Bir Başkadır.
Sahi, kuzum! Biz ne izledik böyle?
Altı yıl önce Bir Başkadır, bize aynı topraklarda yaşayıp birbirine yabancı kalabilen insanların hikâyesini anlatmıştı. Berkun Oya; inançlarımızı, sınıflarımızı, önyargılarımızı, birbirimize bakarken taktığımız görünmez gözlükleri önümüze koymuştu.
Bu kez gözlükleri çıkarmış.
Yerine ayna koymuş.
Dört bölüm boyunca aynada kendimize bakıyoruz.
Ve çırılçıplağız.
Gördüğümüzden pek hoşlandığımız söylenemez.
İlk sezonda birbirimizi anlamıyorduk.
Şimdi birbirimizden korkuyoruz.
Korku kol geziyor sokaklarımızda.

Az biraz daha izlesek Muzaffer ensemizden tutup sorgu odasına atacak bizi.
Berkun Oya’nın bizzat canlandırdığı başkomiseri izlerken zaman zaman ekranı durdurmak istedim. Oyunculuğunun rahatsız edici gerçekliğinden mi, yoksa karakterin fazlasıyla tanıdık gelmesinden mi, emin değilim.
Sigara içmem.
Ama bir sigara da ben yakmak istedim.
Çünkü Muzaffer öyle uzaklarda, kötülüğün en uç köşesinde yaşayan istisnai bir adam değil.
Apartmanımızda.
Sokağımızda.
İş yerimizde.
Koltuğa geniş geniş kurulmuş bir güç temsili.
Kendisine ait olmayan bir gücü şahsi mülkü sanan, makamının sağladığı yetkiyi kişiliğinin uzantısı hâline getirmiş, başkasının hayatını daraltarak kendine alan açan adamlardan biri.
Kadınların ne isteyebileceğine, çocuklarının nasıl yaşayacağına, kimin konuşup kimin susacağına karar verme hakkını kendisinde görüyor.
Devleti korumakla kendi iktidarını korumak arasındaki sınırı çoktan yitirmiş.
Ve belki de en ürkütücü yanı, bütün bunları yaparken kendi haklılığına inanıyor olması.
Kötülüğün sıradanlaşması biraz da bu değil mi?
İnsanın yaptığı kötülüğü artık kötülük olarak görmemesi.
Kendini adaletin temsilcisi sanırken adaletsizliğin bizzat uygulayıcısına dönüşmesi.
Üstelik Muzaffer vicdansız da değil.
Ağlıyor.
Pişman oluyor.
Ölen eşine veremediklerinin, ona yaşattıklarının yükü altında eziliyor.
Bir yandan belki de ilk kez itiraf ettiklerini kendi ağzından işitmenin ağırlığıyla yüzleşirken, diğer yandan kontrolü kaybetme telaşıyla tehditlerine, makamına, gücüne daha da sıkı sarılıyor.
Güç zehirlenmesiyle zalimleşen Muzaffer’in yasına, acısına ne kadar şefkat duyabilir ki insan?
Bir zalimin gözyaşları, ona merhamet etmemiz için yeterli mi?
Muzaffer hepimizin karşısında oturuyor.
Sigara yakıyor.
Kuralları ben koyarım, diyor.
Perdeleri kapatıyor.
Burası benim, diyor.
“Sen o ilacı değiştir. İşe yarayan ilaç yaz hoca!” diyor.
Doktorluğu da kıvırmış!
İnceden değil, düpedüz tehdit ediyor:
“Bu odada konuşulan buradan çıkmaz!”
Ardından o muazzam cümle geliyor:
“Ki siz de huzur içinde yaşayın. Sizin en doğal hakkınız bu. Kendinizi mahrum etmeyin bu hakkınızdan.”
Ne büyük incelik!
Önce huzurunu tehdit ediyor, sonra huzur içinde yaşamanın en doğal hakkın olduğunu hatırlatıyor.
Tehdit, nezaket ambalajında.
Huzur, altın tepside sunulmuş bir lütuf.
Üstelik hakkını sana hatırlatan da onu elinden alabilecek kişi.
Muzaffer canlı kanlı karşımızda oturuyor. İnsanın mesleki sınırlarını, kişisel güvenliğini, hatta susma hakkını bile kendi iradesine bağlamaya çalışan bir otorite olarak.
Kendimi Peri’nin yerine koyuyorum.
Bir psikoterapistin odası, insanın en savunmasız hâliyle var olabildiği yerlerden biridir. Danışanın korkularını, suçluluğunu, utancını, karanlık taraflarını dinleriz.
Peki ya karşımızdaki insan, kendi karanlığını anlatırken bizi de o karanlığın içine çekmeye çalışırsa?
Danışanımı mı anlamaya çalışırım?
Yoksa kendimi mi korurum?
Muzaffer’in evinde de başka bir adamla karşılaşmıyoruz.
Kızlarıyla ilişkisinde, oğluna yaklaşımında, eşi Muazzez’le yaşadıklarında aynı kontrol ihtiyacının izleri var.
Alkol sorunu yaşayan oğlunun, henüz anne karnındayken annesiyle birlikte maruz kaldığı fiziksel şiddeti anlatıyor.
Pişman.
O günü hatırlıyor.
Oysa pişmanlık geçmişi değiştirmediği gibi bugünkü davranışları da kendiliğinden değiştirmiyor.
Asıl soru şu:
Muzaffer geçmişteki şiddetinden pişmanlık duyarken bugün neden hâlâ korkutarak ilişki kuruyor?
Çünkü suçluluk hissetmekle sorumluluk almak aynı şey değil.
Bir de robot süpürge meselesi var.
Peri soruyor:
“Peki neden almadınız o robot süpürgeyi Muzaffer Bey?”
Parasından değilmiş.
Bugün onu isteyen yarın başka şeyler de isteyebilirmiş.
Bir robot süpürge!
Muazzez’in hayatını kolaylaştıracak bir eşya, Muzaffer’in zihninde otoritesini sarsabilecek bir ihtimale dönüşüyor.
Kadının ihtiyacı değil, erkeğin kontrolü belirleyici.
Muazzez öldükten sonra süpürge alınıyor.
Muazzez yok.
Süpürge var.
Vay gidenin hâline!
Peri’nin, Muzaffer’e basketbol sahasında gördüğünü anlattığı eşinin hangi yaşındaki hâli olduğunu sorması çok kıymetli.
Hangi Muazzez’i özlüyor Muzaffer?
Henüz incitmediği kadını mı?
Kaybettiği eşini mi?
Yoksa onun yanında olmak istediği ama olamadığı adamı mı?
İnsan yalnızca kaybettiği kişinin değil, onunla yaşayamadığı ihtimallerin de yasını tutar.
“Hanımım diye demiyorum, bir gün olsun ütüsüz gömlekle göndermedi beni işe. Rahmetli dört dörtlüktü. Sen bana hakkını helal ediyon mu diye sordum ölüm döşeğinde…”
Bir kadının ardından anlatılacak onca şey varken, ütüsüz gömlek geliyorsa insanın aklına…
Acaba kimi özlüyordur?
Kadını mı?
Yoksa kadının kendisine sunduğu hayatı mı?
Yasin’in mutfak penceresinin önünde döktüğü tek damla yaş da başka bir çaresizliği anlatıyor.
Meryem’e avukat bulamadığını söyleyemeyen bir ağabey.
Güçlü olması beklenen ama gücü yetmeyen bir adam.
Seviyor, fakat sevgisini sertliğin arkasına saklıyor.
Ruhiye’yle ilişkisinde de aynı çelişkiyi görüyoruz. Sevgi var. Bağlılık var. Ama travmanın üzerine çöken suskunluk da var.
İnsan bazen sevdiğini koruduğunu düşünürken onun korkularından birine dönüşebiliyor.
Meryem ise bütün bunların ortasında hâlâ Meryem.
Zeki.
Nüktedan.
Mahcup ama hiç de saf değil.
“Fare de aç, aslan da.”
Ekmek aslanın ağzında ama aslan da aç!
Ne muazzam bir gözlem.
Yalnız, fareyle aslanın açlığı aynı olsa da dişleri aynı değil.
Meryem, komşusu Muzaffer’e güveniyor.
Başkomiser sonuçta.
Bir şey yapabilir.
Yardım edebilir.
Aylarca kapısını çalıyor.
Biz ise o kapının ardındaki adamı tanıyoruz.
İşte çaresizliğin en acı tarafı bu.
İnsanın hakkını ararken bir başkasının merhametine muhtaç kalması.
Meryem’in sözleri kulaklarımda yer etti:
“Nasıl bu hale geldik biz ya? Nasıl buralara geldik? Başka yere gitti iş, bambaşka yere gitti.”
Peri’ye değil, bize soruyor Meryem!
Gerçekten.
Nasıl geldik?
Ne zaman birbirimizi anlamaya çalışmaktan vazgeçip birbirimizi hizaya sokmaya başladık?
Ne zaman haklı olmak, hakikati aramaktan daha önemli hâle geldi?
Ne zaman kendi küçük iktidarlarımızın bekçilerine dönüştük?
Elimize geçen küçücük bir yetkiyle bir başkasının hayatını zorlaştırmayı ne zaman bu kadar olağan bulduk?
Üstelik mesele yalnızca büyük makamlar değil.
Evde, okulda, iş yerinde, trafikte, sosyal medyada…
Kendimiz gibi düşünmeyeni dinlemek yerine susturmayı, anlamak yerine cezalandırmayı seçtiğimiz her yerde aynı zihniyetin küçük bir örneğiyle karşılaşıyoruz.
Muzaffer’i yalnızca başkalarında aramak kolay.
Peki ya kendimizde?
Hiç mi birinin sözünü kesmedik?
Hiç mi sahip olduğumuz küçük bir üstünlüğü başkasına hissettirmekten hoşlanmadık?
Hiç mi haklılığımıza öylesine inandık ki karşımızdakinin canının yandığını görmezden geldik?
Berkun Oya’nın başarısı, karakterlerini tek bir sıfata sığdırmamasında.
Muzaffer yas tutuyor ama korkutuyor.
Yasin seviyor ama incitiyor.
Peri anlıyor ama korkuyor.
Meryem umut ediyor ama karşısındaki gücün gerçek yüzüne karşı kör.
İnsan ruhu böylesine çelişkili.
Ancak bu çelişkiler, sorumluluğumuzu ortadan kaldırmıyor.
İlk sezonda Peri ile Meryem’in arasında sınıflar, inançlar ve önyargılar vardı.
Şimdi birbirlerine hiç olmadıkları kadar yakınlar.
Ama bu kez birbirlerini anlamaları yetmiyor.
Meryem yardım istiyor.
Peri yardım etmek istiyor.
İkisi de korkuyor.
Ve belki de dört bölüm boyunca izlediğimiz en ağır gerçek bu.
Birbirimizi anlamayı öğrensek bile birbirimizi korumaya cesaret edemediğimiz sürece ne değişecek?
Muzaffer’leri yalnızca makamlarında mı arayacağız? Önlerinde ceket iliklemeye devam mı edeceğiz?
Yoksa onlara açtığımız alanlarda, sustuğumuz anlarda, görmezden geldiğimiz haksızlıklarda, kendi küçük zorbalıklarımızda da arayabilecek miyiz?
Aynı kötülüğü hep birlikte besledik mi?
Büyüttük mü? Karnı doydu mu kötülüğün?
Yetmesin mi artık?
Kendi payımızı görmeye cesaretimiz var mı?
Üç tarafı denizlerle çevrili bu kara parçasında, hepimiz birbirimizin hayatına bir biçimde dokunuyoruz.
Kimi eliyle.
Kimi diliyle.
Kimi makamıyla.
Kimi susarak.
Ve belki de en çok, kendimizi hep haklı bularak.
Masum Değiliz.
Hiçbirimiz!
©mümkün dergi
Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Yuka Ajans Yay. ve Org. Tic. Ltd. Şti.’ye aittir. Köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir kısmı kaynak gösterilmesi ve/veya habere aktif link verilmesi halinde dahi kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayınız.

