Son yıllarda, sosyal medyanın da etkisiyle şekillenen estetik algısı ve hızlı sonuç alma arzusu, sağlık dünyasında yeni trendler doğurmaya devam ediyor. Bu akımların en popüleri ise asıl üretim amacı diyabet tedavisi olan ancak günümüzde “mucizevi zayıflama yöntemi” adı altında kontrolsüzce tüketilen kilo yönetimi iğneleri. Bu ilaçlar, tam olarak kolay çözüm arayışımızın merkezine oturuyor. Peki bu iğneler gerçekten kalıcı bir çözüm mü sunuyor, yoksa sadece sorunları erteleyen geçici bir illüzyon mu? Merak edilen tüm bu soruları, davranış değişikliği temelli beslenme üzerine çalışmalar yürüten Uzman Diyetisyen Müge Ülker ile enine boyuna konuştuk.
Biraz kendinizden bahseder misiniz?
Müge Ülker, 42 yaşındayım. 2008 yılında Ankara Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü’nden mezun oldum. 2013 yılına kadar Ankara’ da birçok yerde kurucu ve klinik diyetisyen olarak çalıştım. 2013 yılında İstanbul’ a taşınarak, Anadolu yakasında çeşitli yerlerde diyetisyen olarak çalıştım. 2018-2020 yılları arasında Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü’nde Sporcu Beslenmesi üzerine yüksek lisans yaptım. 2022 yılından bu yana Ataşehir’ de kendi ofisimde kilo yönetimi, sporcu beslenmesi ve davranış değişikliği temelli beslenme üzerine çalışıyorum. Amacım sadece kilo verdirmek değil; kişilerin bedenleriyle ilişkisini düzeltmek, sürdürülebilir alışkanlıklar kazandırmak ve sağlığı merkeze alan bir yaşam biçimi oluşturmak.
Son dönemde herkesin konuştuğu zayıflama iğneleri hakkında ne düşünüyorsunuz? Danışanlardan talep var mı?
Evet, talep artışı gözle görünür şekilde var. İnsanlar hızlı sonuç arıyor. Uzun soluklu sonuç almak yerine daha çabuk netice almak istiyorlar. Ben bu ilaçları “mucize” olarak değil, belirli tıbbi durumlarda kullanılabilecek bir araç olarak görüyorum. Herkese uygun olduğunu düşünmüyorum. Bu ilaçlara başlanmayı doktor kontrolünde, tahlil takipli ve mutlaka diyetisyen destekli olmasını doğru buluyorum. Asıl olarak tip 2 diyabet ve obezite tedavisinde kullanılmak üzere, GLP-1 hormonunu taklit ederek kan şekerini düzenleyen, iştahı baskılayan ve midenin boşalmasını yavaşlatarak tokluk hissini uzatan bir ilaç olarak geliştirildi.
Bu iğnelerin içeriği nedir ve aslında kimler için geliştirildi?
Bu ilaçlar GLP-1 reseptör agonistleridir. Asıl olarak tip 2 diyabet ve obezite tedavisinde kullanılmak üzere, GLP-1 hormonunu taklit ederek, kan şekerini düzenleyen, iştahı baskılayan ve midenin boşalmasını yavaşlatarak tokluk hissini uzatan bir ilaç olarak geliştirildi.
Gerçek ihtiyacı olanlar yerine zayıflama amacıyla kullanılması ilaç sıkıntısı ve etik ihlal yaratıyor mu?
Evet, bu çok ciddi bir problem. Diyabet hastalarının ilaca erişimde zorlandığı dönemler oldu ve hala da oluyor. İnsanlar kolay yoldan hızlıca kilo verme nedeniyle gerçekten ihtiyacı olmadığı halde bu yöntemleri tercih ettikleri için burada hem etik hem de sağlık önceliği açısından büyük bir soru işareti oluşuyor.
“Sosyal medya, hızlı sonuç vaadi ve beden algısı baskısı insanları kısa yollara itiyor. Sağlıklı beslenme zor değil ama emek istiyor.”
İnsanlar bu iğnelere neden bu kadar hızlı yöneliyor? Sağlıklı kilo vermek zor mu?
Aslında zor olan kilo vermek değil, sabretmek. Sosyal medya, hızlı sonuç vaadi ve beden algısı baskısı insanları kısa yollara itiyor. Sağlıklı beslenme zor değil ama emek istiyor. Hayat tarzınızı değiştirmek, sağlıklı yaşamı hayatınıza almak çok önemli.
Bu ilaçlar vücutta tam olarak ne yapıyor?
Mide boşalmasını yavaşlatıyor, beyine giden tokluk sinyallerini artırıyor ve iştahı baskılıyor. Metabolizmayı mucizevi şekilde hızlandırmıyor. İnsan yine yemek istiyor ama daha çabuk doyuyor.
İştah kesilmesi ile sağlıklı kilo vermek aynı şey mi?
Kesinlikle değil. Sağlıklı kilo kaybı, yeterli beslenme, kas kaybı yaşamama ve davranış değişikliği ile olur. İştahın baskılanması tek başına sağlık anlamına gelmez. Zaten bu ilaçları kullanırken doktor ya da diyetisyen takibinde olmayanlar da kas ve su kaybı daha ağırlıklı oluyor. Yağ kaybı için sağlıklı ve düzenli beslenme ile hareketli yaşamın birlikte olması gerekiyor.
Sadece kilo vermek isteyen sağlıklı bireyler için uygun mu?
Ben bu noktada çok temkinliyim. Tıbbi bir gereklilik yoksa sadece estetik amaçla kullanımı doğru bulmuyorum. Sağlık sıkıntısına bağlı kilo veremeyen veya iştah problemi olanlar için doktor kontrolünde kullanımının uygun olduğunu düşünüyorum.
Kimler kesinlikle uzak durmalı?
- Medüller tiroid kanseri öyküsü olanlar
- Endokrin sistem tümörü öyküsü olanlar
- Pankreatit öyküsü olanlar
- Hamileler ve emzirenler
- Ciddi mide–bağırsak problemleri olanlar
- İlaç içeriklerine alerjisi olanlar
- Böbrek yetmezliği olanlar
Kısa vadede en sık görülen yan etkiler neler?
Mide bulantısı, kusma, kabızlık, halsizlik, baş dönmesi ve iştahsızlığa bağlı yetersiz beslenme nedeniyle vitamin ve mineral eksiklikleri.
Uzun vadede henüz netleşmemiş riskler var mı?
Evet. Uzun süreli kullanımın kas ve yüz hacim kaybı, metabolik adaptasyon ve psikolojik etkileri konusunda hâlâ soru işaretleri var.
“Yağ kaybı için sağlıklı ve düzenli beslenme ile hareketli yaşamın birlikte olması gerekiyor.”
“Kolay çözüm” bakış açısının riski ne?
Kişi kendi davranışlarıyla yüzleşmiyor. Sorun çözülmüyor, sadece erteleniyor.
İlaç bırakıldığında ne oluyor?
Eğer bu süreçte beslenme alışkanlıkları değişmediyse iştah geri geliyor. Verilen kilolar alınıyor. Ancak en büyük sıkıntı kas kaybı olduysa ilacı bıraktığınızda vücut yağlanmaya daha meyilli hale geliyor.
Kilo geri alımı yaygın mı?
Evet, oldukça yaygın. Çünkü beden eski düzenine dönmek istiyor.
Vücut bu sürece bağımlı hale gelir mi?
Fizyolojik bağımlılıktan çok, psikolojik güven bağı oluşabiliyor: “Onsuz yapamam” düşüncesi gelişebiliyor.
Duygusal yeme varsa bunu ilaç çözer mi?
Hayır. Duygusal yeme zihinseldir. İlaç sadece iştahı bastırır, davranışı iyileştirmez.
Bu nokta çözülmeden kilo vermek neden sürdürülebilir değil?
Çünkü stres, üzüntü veya tetikleyici geri geldiğinde, kişi yine aynı davranışa döner. Temelden konuyu ele almak, çözmek gerekir. Beslenme alışkanlığı değişikliği kilo korumada olmazsa olmazdır.
Beslenme ve yaşam tarzı değişmezse ne olur?
Kas kaybı, vitamin ve mineral eksiklikleri ve hızlı geri kilo alımı görülür.
Piyasada kontrolsüz erişim var mı?
Maalesef var. Bu da ciddi bir halk sağlığı riski. Reçetesiz de alınabildiği için gerçekten ihtiyacı olan olmayan herkes rahatlıkla eczanelerden alabiliyor.
Hızlı kilo vermenin psikolojik etkisi ne?
Başta mutluluk, sonra kontrol kaygısı ve bedenle yabancılaşma görülebiliyor. Özellikle hızlı kilo kayıplarında ciddi vitamin ve mineral eksiklikleri de görüldüğü için özellikle B grubu vitaminleri, C vitamini, D vitamini ile Magnezyum, Demir ve Kalsiyum eksiklikleri depresyon, anksiyete (kaygı), sinirlilik, unutkanlık ve zihinsel bulanıklık yapabiliyor.
Aynı sonucu daha sürdürülebilir şekilde elde etmek mümkün mü?
Elbette. Kişiye özel hayat tarzına uygun beslenme, hareket ve davranış değişikliği ile belki daha yavaş ama kalıcı sonuçlar alınabiliyor. Benim kendi danışanlarımda da yaptığım ve hep yapmak istediğim benden sonraki dönemde de kalıcı hayat değişiklikleridir.
Bu ilaçlara başvurmadan önce mutlaka denenmesi gerekenler neler?
- Diyetisyen takibinde beslenme planı
- Uyku düzeni
- Stres yönetimi
- Düzenli fiziksel aktivite
Bu iğneleri düşünen birine tek tavsiyeniz ne olurdu?
“Gerçekten buna mı ihtiyacım var, yoksa hızlı bir kaçış mı arıyorum?” diye sorması.
Kullanmadan önce kişinin kendine sorması gereken en önemli soru nedir?
Bu ilacı bıraktığımda hayatımda ne değişmiş olacak? Kişiler doktor ve diyetisyen takibinde kullanıyor, tahlillerini düzenli yaptırıyor, kas değil yağ kaybediyor ve en önemlisi hayat tarzını değiştiriyorsa sonrasında sıkıntı yaşamayacaktır. Aksi halde geri dönüş çok daha hızlı olacak, kullandığı dönem de zaman kaybı ile sonuçlanacaktır.
©mümkün dergi
Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Yuka Ajans Yay. ve Org. Tic. Ltd. Şti.’ye aittir. Köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir kısmı kaynak gösterilmesi ve/veya habere aktif link verilmesi halinde dahi kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayınız.
