Günün hangi aralığında olursa olsun elimiz neredeyse bir refleksle telefona gidiyor. Sabah alarmı susturduğumuz o ilk saniyede, kahvenin fincana süzülüşünü beklerken, asansörün katları çıkışında ya da kırmızı ışıkta. Birkaç saniyelik zihinsel bir boşluk bile çoğumuza katlanılmaz bir ağırlık gibi geliyor. Zihnimizin iç sesiyle baş başa kalmaktansa ekranın tanıdık parlaklığına sığınmayı seçiyoruz.
Tasavvuf geleneği ise modern insanın dehşetle kaçtığı o sessizliği, bir sığınak ve varoluş eşiği olarak gördü. Dervişler bu eşiği aşabilmek için dağlara, ıssız menzillere, insanın ancak dizlerini karnına çekip oturabileceği kadar daracık hücrelere çekildiler. Bu çekilmenin adı halvet idi.
Arapça boş kalmak, tenha bir yere çekilmek anlamına gelen “hulv” kökünden türeyen halvet, gündelik dilde kimsenin uğramadığı sakin bir odayı imlese de mutasavvıflar kavramı mekânsal sınırların ötesine taşımıştır. Onlar için halvet, dört duvar arasına kilitlenmekten ziyade kalbi lüzumsuz gürültüden, dünyevi meşguliyetlerin tortusundan ve Allah dışındaki her türlü bağdan arındırmaktır. Bir hücreye kapanmak yalnızca bu içsel terbiyenin başlangıç evresidir; asıl maharet, dervişin o kapıyı açıp çarşıya, pazara, insanların arasına karıştığı andaki kıvamındadır. Çünkü inziva, insanın kendi iç dağınıklığını toplayıp yeniden dünyaya daha berrak bir nazarla dönebilmesi için verilen bilinçli bir moladır.

Bu tecrübenin kökleri İslam düşüncesinde daima Hira Dağı’na dayandırılır. Hz. Peygamber’in vahiy öncesinde Mekke’nin kargaşasından uzaklaşıp Hira’nın sessizliğinde günlerce tefekküre dalması, sufilerin halvete yüklediği anlamın temelini oluşturdu. Zamanla bu arayış, bir mürşidin nezaretinde kırk gün süren “erbain” ya da “çile” usulüyle sistematik bir nefis terbiyesine dönüştü. Ömer el-Halvetî ile temsil edilen ve Anadolu’dan Balkanlar’a kadar geniş bir coğrafyaya kök salan Halvetiyye yolu, ismini doğrudan bu arınma yönteminden aldı.
Ancak dünyadan bütünüyle el çekmek ve sürekli tecrit halinde yaşamak tasavvufun nihai ideali olmadı. Nakşibendî geleneğinin “halvet der encümen” yani “kalabalık içinde halvet” düsturu tam da bu noktada devreye girdi. Bedeniyle toplumun içinde, çarşıda, sofrada, işte olan insanın; kalbiyle sürekli Hak ile beraber olmasını öğütleyen “El kârda, gönül yârda” anlayışı, modern çağın koşturmacasında yaşayan bizler için belki de en sahici reçetedir. Zira bugün hiçbirimizin kırk gün boyunca kapısını kilitleyip bir hücreye çekilme lüksü bulunmuyor; fakat metronun uğultusunda, bir toplantı arasında ya da sokakta yürürken kalbin istikametini koruyabilmek pekâlâ mümkün.

Eskiden insan evinin kapısını kapattığında dış dünyanın gürültüsünü dışarıda bırakabilirdi. Bugün ise cebimizdeki ekranlar yüzünden kalabalık; çalışma masamıza, yatak odamıza, hatta seccademizin kenarına kadar sızıyor. Hiç konuşmadığımız bir günde bile yüzlerce kişinin hayatına, fikrine, öfkesine maruz kalarak zihnen yoruluyoruz. Yalnız kalmaktan korkuşumuzun altında yatan temel neden, telefonun ekranı karardığında bastırdığımız kaygıların, cevapsız soruların ve kendimizle yüzleşme mecburiyetinin aniden üzerimize çökmesi. Halvetteki insan ise yalnız değildir, o, en yakın olanla baş başadır. Gerçek yalnızlık, etrafı yüzlerce insanla ve binlerce bildirimle çevrili olduğu halde kendi iç dünyasına yabancılaşmış olanın hâlidir.
Gündelik hayatın akışını bozmadan bu içsel tenhalığa yer açmak büyük fedakârlıklar gerektirmez. Sabah güne başlamadan evvel parmakları ekrana götürmeden önce geçirilen birkaç dakikalık duru sessizlik; namaza dururken telefonu bütünüyle başka bir odada bırakarak namazı günün beş vakitlik zihinsel halveti kılmak, trafikte veya sırada beklerken ekran kaydırmak yerine sadece nefese, etrafa ve zihnin akışına dikkat kesilmek, gece uyumadan önce günün manevi muhasebesini yapabilmek… Bunlar insanın dijital esaretten sıyrılıp kendi içine dönmesi için küçük ama önemli adımlardır.
Halvet, teknolojiden bütünüyle kaçmak anlamına gelmez, teknolojinin insanın ruhsal alanını istila etmesine izin vermemektir. Bir secde, birkaç dakikalık bilinçli bir sessizlik ya da içten kopup gelen tek bir zikir bile dağılan benliğimizi toparlamaya yeter.
©mümkün dergi
Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Yuka Ajans Yay. ve Org. Tic. Ltd. Şti.’ye aittir. Köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir kısmı kaynak gösterilmesi ve/veya habere aktif link verilmesi halinde dahi kesinlikle kullanılamaz.
Ayrıntılar için lütfen tıklayınız.

